Het online tijdschrift van Het Leren van de Toekomst is uit! Het tijdschrift blikt terug op dit bijzondere experiment en laat zien hoe in een bestaand lesprogramma intensief gebruik werd gemaakt van de inzet van ict en wat er nu al mogelijk is hiermee. Bekijk de reacties en ervaringen van het Ichthus College in Kampen en lees over de resultaten en opbrengsten van Het Leren van de Toekomst 2011. Laat u inspireren want de informatieve video’s, concrete beschrijvingen van de projectstappen en praktische tips van het Ichthus geven u handvatten om ict verder te integreren in uw eigen onderwijs. Door de positieve ervaringen met het project afgelopen jaar, geeft Kennisnet Het Leren van de Toekomst dit jaar een vervolg. In 2012 zal het project worden uitgevoerd in samenwerking met Pabo’s en/of lerarenopleidingen.

Ook van het project dat in het primair onderwijs is gedaan zijn filmpjes te vinden. Deze zijn te vinden in het dossier Leren van de Toekomst.

Op het Ichthus College konden we live meekijken hoe de groepjes in Kampen aan de slag waren. Op de kaart zagen we waar de groepjes zich bevonden, met welke vraag ze nu zich bezig waren en of ze een vraag goed of fout hadden beantwoord. Bij de start zagen we dat alle leerlingen naar hetzelfde punt fietsten om daarna zich wat meer te verspreiden over het centrum.

Uiteindelijk zijn twee groepjes de winnaar geworden. Zij hadden hetzelfde aantal punten (60). Bij de nabespreking was het ook leuk om het ‘verhaal’ achter de reis van de leerlingen te bespreken. Een van de groepjes bleef bijvoorbeeld opvallend lang op hetzelfde punt staan. Snackbar in de buurt? Nee, ze waren even de goede weg kwijt bleek.

Aanstaande vrijdag mag de volgende groep leerlingen op pad in Kampen.

Het aftellen is begonnen, we zijn op weg met de laatste week van Leren van de Toekomst. En dat merk je meteen, zodra je hier de lessen binnenkomt. Veel van de ICT toepassingen die worden gebruikt, werken nu feilloos. Leerlingen weten bovendien beter wat er van ze wordt verwacht. Ze hebben veel minder instructie nodig op de opdrachten en de gebruikte toepassingen. Ook het werken met de ELO gaat heel goed, leerlingen kennen er hun weg.

Wat blijft, is de kracht van een eenduidige en heldere instructie. Voor Leren van de Toekomst hebben we er voor gekozen de instructies in de vorm van een zogenaamde ‘Volledige instructie’ te gieten. En dat werkt! Leerlingen weten wat ze moeten doen, hoe ze dat moeten doen, hoe veel tijd ze er voor hebben, bij wie en waar ze hulp kunnen krijgen, wat er met het eindresultaat (van de betreffende opdracht) gebeurt en wat ze moeten doen als ze klaar zijn. Geen speld tussen te krijgen! De volledige instructies worden op verschillende manieren aangeboden. Ze staan allemaal in een overzichtelijke tabel op de ELO. Maar ze zijn ook beschikbaar als filmpje (waarbij veel dank aan Ruth, Wieke en Joost, de leraren-in-opleiding die zich aan dit project hebben verbonden).

Een van de hoogtepunten van vandaag was de les Nederlands waarin leerlingen de opdracht kregen om een blogpost te schrijven over hun ervaringen tot nu toe. De resultaten vind je als reactie terug onder dit bericht: http://www.hetlerenvandetoekomst.nl/122/opdracht-blogbericht. Erg leuk, leerzaam en verhelderend om te lezen!

Bij Engels stond er een (uiteraard digitale) toets op het programma. Spannend, want er waren wat technische issues aan het begin van de les. En dat is natuurlijk precies wat je NIET wilt, zéker niet bij een toets.

Over technische issues gesproken. De webmail van het Ichthus College lag er het afgelopen weekend uit. Niet verkeerd, zul je zeggen, dan kunnen die hardwerkende docenten eindelijk eens een keer niets anders doen dan weekend houden. Maar als je je leerlingen de opdracht hebt gegeven om uiterlijk dit weekend de vragen en afbeeldingen te mailen die nodig zijn voor de wiskundewandelng met de Mobile Learning Kit, zoals Jeannette, dan baal je toch behoorlijk!

Hoe complexer de technologie is die je inzet tijdens een les, hoe groter het risico is dat je neemt. Dat wisten we natuurlijk al, maar dat blijkt ook weer deze week. Ik vind het bewonderenswaardig dat dat risico de docenten van het Ichthus niet lijkt tegen te houden. Want áls het dan lukt, dan is de opbrengst enorm. Dat bewijzen de positieve reacties op http://www.hetlerenvandetoekomst.nl/122/opdracht-blogbericht.

Bij Nask worden de meetresultaten van het practicum van gisteren verwerkt. Leerlingen weten de instructie op de ELO goed op te volgen en vinden verrassend snel de onderzoeksvragen waar het om draait.

Bij Nederlands staat literatuur op het lesprogramma. Hoe kun je spanning in een verhaal herkennen en welke technieken gebruikt een schrijver daarvoor? De leerlingen hebben een gesprek met schrijfster Sabine van den Eynden voorbereid. Op een groot lcd scherm gaan de leerlingen live met haar in gesprek. Vooral haar ervaring met het schrijven van scenario’s voor GTST en Onderweg naar Morgen boeit de leerlingen enorm. Hoe schrijf je een goede cliffhanger? Vinden acteurs het leuk wat je schrijft? De leerlingen zagen hoe Sabine enthousiast over het schrijversvak vertelde. Sabine kon op haar beurt de klas zien en leerlingen zelf aanwijzen om een vraag te stellen!

Wat een dag! Als je nu door de gangen van het Ichthus College in Kampen loopt dan zou je niet zeggen dat het vanmorgen en vanmiddag een enorme drukte was. Het was de eerste dag van de tweede week van het project en het was de persdag. Ik ben vast niet volledig, maar we hadden onder andere RTV Oost, NRC, Stentor en Levende Talen Magazine over de vloer. Filmcamera’s, fotocamera’s, journalisten met aantekeningenblokjes en opnameapparatuur… het was niet bepaald een doorsnee dag. Toch werd er vandaag ‘gewoon’ lesgegeven. En niet alleen door Carla, Anne-Heidi en Jeannette. Er waren vandaag verschillende gastlessen die gebruik maakten van augmented reality, 3d printers en robots.

Emilie Resink van De Waag Society gaf een biologieles met behulp van Augmented Reallity. De leerlingen van klas 2C en 2D moesten hun eigen lijf met kaartjes beplakken. De kaartjes werden op het beeldscherm van de laptop, vastgelegd door de webcam, onderdelen van het menselijk lichaam. Blinde darm, longen, hart, gebit… er vloog van alles over het scherm.

Een deur verder begeleidden Olaf de Groot en Rick van de Poorten van Kennisnet de leerlingen bij het programmeren van een Nao robot. Ik hoorde Aaron, één van de leerlingen uit klas 2D tegen de journalist van De Stentor zeggen: “dit is echt gaaf, leren zonder boek en door gewoon bezig te zijn!” De leerlingen kregen de opdracht de robots zo te programmeren dat ze door een uitgezet parcours liepen. Wat een uitdaging! De tijd, van één lesuur, was helaas te kort om na een eerste testronde terug naar de ‘tekentafel’ te gaan om het programma te perfectioneren.

Meia Wippoo van De Waag Society en Siert Wijnia hadden zowaar twee 3D printers en een 3d scanner bij zich. Zij gaven een kunstles waarin leerlingen een object moesten kleien, scannen, modelleren en printen. Voor het modelleren liet Siert de leerlingen met Google SketchUp werken. “Er zijn veel programma’s die je daarvoor kunt gebruiken,” legde hij uit, “maar dit programma is vrij beschikbaar en zeer eenvoudig te bedienen.”

Naast pers hadden we vandaag ook ‘hoog bezoek’. Behalve een aantal bestuurders van Landstede, het bestuur waartoe het Ichthus College behoort, waren politicus Metin Celik en Rose Headley van de directie onderwijs van OC&W aanwezig. Aardig om te merken dat mevrouw Headley CoolLearning en Jing noemde als antwoord op de vraag ‘wat zijn de mooiste toepassingen die u vandaag heeft gezien.’ Zowel CoolLearning als Jing zijn toepassingen die een belangrijke plaats innemen in het onderwijsaanbod deze drie weken.

Het bezoek werd rondgeleid door Kathy en Anaïs, twee leerlingen uit klas 2D. Tijdens de rondleiding kregen beide leerlingen een SMS ‘Wat is de persoonsvorm in de volgende zin?’ Dat is CoolLearning: op meerdere momenten op de dag even geprikkeld worden met een inhoudelijke vraag. Leerlingen beantwoorden de vraag met een SMS, dat antwoord wordt opgeslagen in een leerling-volg-systeem en de leerling krijgt een SMS met feedback.

De rondleiding eindigde in lokaal 7b waar een aantal hoogtepunten uit de eerste week van Leren van de Toekomst werden herhaald. Eén ervan was Jing. Leerlingen hebben in de eerste week bij alle vakken minstens één keer zelf een filmpje gemaakt met een inhoudelijk uitleg over een specifiek onderwerp. Leerlingen vinden ‘t ontzettend leuk om te doen. De resultaten zijn verbluffend. Maar uiteindelijk is het ‘t proces waar de winst zit. Immers: wie onderwijst die leert het meest!

In de ‘reguliere’ lessen Nederlands, Engels, wiskunde en NaSk gebeurde ook genoeg, vandaag. Jeannette heeft virtuele stroomkringen gebouwd met de leerlingen, met behulp van de TI Nspire software. Carla heeft de leerlingen aan het werk gezet met ‘verbs’ door gebruik te maken van het nummer ‘You needed me’ van Boyzone. En omdat morgen schrijfster Sabine van den Eynden via Video Conference beide klassen ‘bezoekt’ heeft Anne-Heidi de leerlingen vragen laten voorbereiden. Leerlingen konden bij de voorbereiding kiezen tussen verschillende web2.0 programma’s.

Niet alleen de docenten en de leerlingen hebben vandaag hard gewerkt, ook de journalisten. Bij het schrijven van deze blogpost staan er al twee ‘artikelen’ online:
- Artikel De Stentor: http://bit.ly/nbxsH9
- TV item RTV Oost: http://www.rtvoost.nl/nieuws/default.aspx?nid=131516

Het Leren van de Toekomst is nu enkele dagen onderweg op het Ichthus College in Kampen. De docenten van de vakken Nederlands, wiskunde, NaSk en Engels hebben nu al diverse toepassingen ingezet. Ondertussen gaan de ‘gewone’ lessen ook gewoon door voor de leerlingen die niet meedoen aan het experiment, en moeten docenten ook steeds ‘de knop’ even omschakelen om les te geven op de manier waarop zij dat normaliter doen.

Natuurlijk, niet alles gaat in 1 keer goed. Daarvoor is het ook een experiment. Alleen door het te ervaren en te proberen kan je echt goed te weten komen wat werkt, wat niet werkt of wat in een andere vorm beter werkt. En na slechts een paar dagen experiment hebben we al zoveel geleerd!

Voor de leerlingen is het natuurlijk ook ‘anders dan normaal’. Ook zij moeten wennen aan een andere aanpak dan ze normaliter gewend zijn, met andere middelen, andere tools en (misschien nog veel belangrijker) andere manieren om met de lesstof om te gaan. Maar volgens mij wennen ze daar goed aan! Jezelf zien op een groot scherm voor omdat de les via videoconfercing wordt opgenomen geeft de eerste keer natuurlijk allerlei onrust en lol met zich mee. Of het werken met een tablet, een gadget die natuurlijk een grote aantrekkingskracht op de leerlingen heeft. Maar ik denk dat de leerlingen steeds meer het gebruik van dergelijke tools als ‘normaal’ zullen gaan ervaren. Nu al zie je dat de leerlingen steeds makkelijker met de tools in combinatie met de vakinhoud om kunnen gaan, en het ‘gadgetgehalte’ minder de overhand heeft.

De komende weken zullen nog veel meer toepassingen, andere manieren van met de lesstof omgaan en dergelijke voorbij komen. Daarnaast zullen ze ook kennis gaan maken met 3d printing, augmented reality en robotica. Heel erg nieuwsgierig wat ze van deze toekomstige ontwikkelingen gaan vinden en hoe ze het ervaren om hiermee les te krijgen.

Ook SMART Sync werkte vandaag feilloos. Leuk om te zien dat leerlingen de klas binnenkomen en er na een dag al gewend zijn dan hun scherm op het SMART Board voor in de klas zichtbaar is. De interactie komt goed op gang als Carla een van de schermen eruit pikt en de opbrengst van het betreffende groepje klassikaal bespreekt.

Een van de hoogtepunten voor de leerlingen vandaag was de les van Anne-Heidi Meijer. Dat kwam vooral door de aanwezigheid van de grote stapel iPads en de Microsoft Surface Table voor in de klas. “Wat kost zo’n ding?” “Zo’n ding wil ik ook thuis!” “Ik ga die voor mijn verjaardag vragen!” Die apparaten hebben een enorme aantrekkingskracht op leerlingen. Dat komt ook door de mooie content die OnWijs voor Nederlands, voor op de Surface Table, heeft ontwikkeld. Op de iPad gebruikte Anne-Heidi vooral de app ShowMe waarmee je korte instructiefilmpjes kunt maken.

Het lokaal van Jeannette van der Wal was het vijfde uur helemaal leeg. Alle leerlingen waren met hun mobiel op pad, om in Kampen foto’s te maken en vragen te verzinnen bij bijzondere locaties. De vragen en foto’s worden in Seven Scenes verwerkt tot een GPS wandeling die de leerlingen in week 3 gaan lopen. Ze gebruiken daarvoor de Mobile Learning Kit van De Waag Society.

Foto gemaakt door Remco, Romano en Richard

De leerlingen vinden het erg leuk om met alle nieuwe tools aan de slag te gaan. In onderstaand fragment kan je een aantal reacties horen van de leerlingen op de 2e dag:

Volg het project ‘live’ op Twitter via #LvdT

Burgemeester B. Koelewijn en wethouder van onderwijs L. Kievit-Braakman hebben een onvergetelijke tijdreis gemaakt naar het Ichthus College in Kampen. Leerlingen van 2C en 2D, docenten, ouders en genodigden keken hun ogen uit toen de burgemeester en wethouder uit de echte DeLorean uit de film ‘Back to the Future’ stapten op hun schoolplein. De burgemeester kwam uit de zestiger jaren van het onderwijs en de wethouder uit 2025. In de zestiger jaren leerden ze alleen uit boeken en in 2025 gaan de leerlingen zelfs niet meer naar school toe, ze leren dan op afstand en in de praktijk.

Back to the Future is te vergelijken met het Leren van de Toekomst. Het lijkt toekomstmuziek als we over ict in het onderwijs praten, maar de toekomst is nu!

Leerlingen werden op hun kennis van ict gebruik in Nederland en het VO getest met een digitale quiz. Hoe zag de eerste pc eruit? Wat was de eerste naam van Google? Hoeveel procent van de docenten in Nederland gebruikt ict in de les? Met stemkastjes werden de antwoorden gegeven en het resultaat van de gegeven antwoorden was zichtbaar op het scherm. De winnaar kreeg een mooi oranje usb-stickpolsbandje met Leren van de Toekomst erop. Gelukkig was er voor iedere leerling een polsbandje!

De eerste lessen waren spannend voor zowel docenten als leerlingen. Bij Nask/Science stond de omtrek berekenen van een cirkel en de oppervlakte berekenen van een parallellogram centraal. Dit deden de leerlingen door op een Ipad met ‘ShowMe’ of met ‘Jing’ een uitlegfilmpje te maken voor elkaar.

Michel van Ast nam aan het einde van de dag een interview op Jeanette van de Wal over haar ervaringen tijdens de eerste dag Leren van de Toekomst en het gebruik van deze applicaties.

Bij Engels kostte het opstarten van SyncSmart en het inloggen bij Mindmeister beduidend duidelijk meer moeite. Met SyncSmart kan de docent zien waar de leerlingen mee bezig zijn op hun laptop en kunnen er programma’s geblokkeerd worden. Leerling:’Oh, kunt u ons nu overal volgen?’. Docent:’Nee, alleen in de les!’ Leerling:’Ja,ja..’ Met MindMeister konden de leerlingen hun voorkennis activeren van hun woordkennis rondom het thema ‘health’. In de les Nederlands stond de instructie van de persoonsvorm en het sterke en zwakke werkwoord in de ELO. Dit waren korte filmpjes bij de opdrachtbeschrijving voor deze les. Een Teleblikfilmpje introduceerde de leerstof. Oefeningen konden de leerlingen zelfstandig maken op Wikiwijs. Ook het huiswerk staat in de ELO beschreven voor de volgende les.

De eerste dag van het project is voorbij! Moe van alle eerste indrukken, oplossingen zoeken en intensief begeleiden gaan we naar huis. Ik verheug me nu al op de dag van morgen!